Νικόλας Σεβαστάκης, Η πολιτική των συναισθημάτων

Πηγή:  Η Αυγή, 24-2-2013

02_highΗ εμπειρία της κρίσης εκδηλώνεται με πληθώρα τρόπων. Εμφανίζεται φυσικά σε λογαριασμούς και χαρτιά μισθοδοσίας, στις στατιστικές της ανεργίας ή των μη εξυπηρετούμενων δανείων και άλλων χρεώσεων. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, η κρίση είναι ένα απέραντο εργαστήριο συναισθημάτων, δημόσιας επικοινωνίας των παθών μας, ιδιωτικών και συλλογικών. Τι συνέβη τα τελευταία χρόνια; Μια έκρηξη των συζητήσεων για την κρίση, ιδίως για τα πολιτικοοικονομικά της συμπτώματα, έκρηξη η οποία δημιούργησε μια εκτεταμένη πολιτικοποίηση της κοινωνίας. Η οικονομική πληροφορία μαζί με τις φήμες, τα σενάρια, τις θεωρίες συνωμοσίας διαχύθηκαν προς τα κάτω και οριζόντια. Το αποτέλεσμα είναι ότι μεγάλα τμήματα του ελληνικού πληθυσμού τα οποία στις συνθήκες της «ευημερίας» είχαν αποσχιστεί από το πολιτικό σύμπαν, ανακάλυψαν με τρόμο ότι η ιδιωτική τους σφαίρα «απαλλοτριώνεται» από την κοινωνική ατμόσφαιρα και τη διακυβέρνηση της κρίσης.

Τούτη λοιπόν η σαστισμένη ιδιωτική σφαίρα βρέθηκε να αντιμετωπίζει συνεχείς οχλήσεις και βίαιες παρεμβολές. Όλο και περισσότεροι πολίτες εξωθήθηκαν να βγουν από τα ρούχα τους, να θυμώσουν για δημόσιες υποθέσεις και πολιτικά πρόσωπα, για νόμους ή προεδρικά διατάγματα. Παρέες μάλωσαν και φιλίες διαταράχτηκαν. Άλλαξε έτσι απότομα ο κύκλος της ατομικής και της στενά επαγγελματικής ρουτίνας. Η εμπειρία της κρίσης άρχισε να πονάει μη επιτρέποντας στη ρουτίνα να λειτουργήσει προστατευτικά όπως «υπό κανονικές συνθήκες». Η έκθεση στον οικονομικό κίνδυνο και στην έλλειψη ασφάλειας έφτιαξε μια διαφορετική ύλη καθημερινότητας. Η κυρίαρχη ύλη αυτής της καθημερινότητας δεν είναι ο εφησυχασμός αλλά η ανησυχία. Και αυτή φαίνεται πια να διεισδύει ακόμα και στους πιο αδιάφορους μικρόκοσμους.

Ποια είναι η πίσω πλευρά αυτής της νέας δύσθυμης πολιτικοποίησης; Ποια είναι τα ρίσκα της; Επειδή ακριβώς η αφετηρία της είναι μια αίσθηση απώλειας και αποπροσανατολισμού, αναπτύσσεται προς όλες τις δυνατές κατευθύνσεις. Στη σκιά της κρίσης, η αναζωπύρωση των πολιτικών συναισθημάτων μπορεί να φτωχαίνει ή και να εμπλουτίζει τη σκέψη. Μπορεί να θρέφει τους κανιβαλισμούς του hate speech αλλά και να φέρνει σε επαφή τους πολίτες με επιχειρήματα που δεν θα τα γνώριζαν αν δεν είχαν εμπλακεί συναισθηματικά στην κατάσταση. Να φτιάχνει νέα υβρίδια δογματικής τύφλωσης μαζί με εκλεπτυσμένα κριτικά εργαλεία.

Με άλλα λόγια, η πολιτική του συναισθήματος δεν έχει μια και μοναδική έκβαση. Εδώ πλέον ο δημαγωγικός χειρισμός των συναισθημάτων της κρίσης συνυπάρχει με την αναγνώριση της ηθικής τους σημασίας. Η εκτόξευση της υβριστικής πολιτικολογίας αναπτύσσεται εκ παραλλήλου με το ενδιαφέρον για τις αιτίες και το πραγματικό βάθος της κρίσης. Ακόμα και η παραφιλολογία των συνωμοσιολόγων αντισταθμίζεται – δυστυχώς τελείως άνισα- από αιτήματα κριτικής αυτογνωσίας που υπερβαίνουν τη συμβατική πολιτική πολεμική.

Το πρόβλημα αρχίζει από τη στιγμή που κάποιοι ταυτίζουν το συναίσθημα στην πολιτική με τον μαγικό κόσμο του twittter ή με τα παιχνίδια «προσωπικής πρόκλησης» στα κοινωνικά δίκτυα. Αυτή όμως είναι μια άλλη ιστορία όπου σκοπεύω να επανέλθω.

http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=754539

Advertisements

Παρουσίαση του φωτογραφικού έργου του Λουκά Βασιλικού στις 27-2-2013 στην Αθήνα

539707_10200174277415137_1632013723_n

Epinephelus aeneus

EpinephelusAeneus

…κοινώς σφυρίδα.

Νικόλας Σεβαστάκης, Tυνησία: Απέναντι στον ισλαμο-φασισμό

02_high
Μετά από κάμποσο καιρό, πάλι ένα κείμενο «εκτός ατζέντας» στα «Ενθέματα». Λίγες γραμμές για κάποιες εμπειρίες του διπλανού μας κόσμου, για τις πληγές της περιμέτρου μας, που νομίζω ότι πρέπει να μας καίνε. Γιατί αυτές οι εμπειρίες αγγίζουν τη Μεσόγειο που τη σημασία της μας τη δίδαξε ο Καμύ, ο κατεξοχήν στοχαστής των εντάσεων μεταξύ της πολιτικής και της ηθικής. Εννοείται ότι μιλώ και πάλι σε ένα διαφορετικό μήκος κύματος από κάποιες γεωπολιτικές αναλύσεις ή τις θεωρητικές περιηγήσεις στην «εξέγερση του πλήθους», κουβέντες στις οποίες έχουμε συνηθίσει τα τελευταία χρόνια.
Στην Τυνησία λοιπόν, στις 6 Φεβρουαρίου, δολοφονήθηκε ο Τσόκρι Μπελαΐντ, ηγέτης του κόμματος της Αριστεράς Κίνημα Πατριωτών Δημοκρατών που είχε υψώσει τη φωνή του απέναντι στην κυβέρνηση του Χαμίντ Τζεμπαλί. Με αφορμή αυτή τη δολοφονία, ο Έρικ Γκολντστάιν, υπεύθυνος του τμήματος Μέσης Ανατολής και Βόρειας Αφρικής του Human Rights Watch δήλωσε: «Έχουν διαπραχτεί πολλές επιθέσεις σε δημοσιογράφους, πολιτικά στελέχη, καλλιτέχνες και απλούς πολίτες. Οι περισσότερες από αυτές δεν έγιναν αντικείμενο έρευνας, ούτε φυσικά κάποιας δικαστικής διαδικασίας».
Ο πιο πιθανός λόγος γι’ αυτή τη δολοφονία είναι ότι ο Μπελαΐντ, φυσιογνωμία της τυνησιακής αντιπολίτευσης, έθετε επί μήνες ερωτήματα στην κυβέρνηση για το μείζον ζήτημα που συνταράσσει πια όλη τη Βόρειο Αφρική και την υποσαχάρια ζώνη του Σαχέλ: την απειλή εναντίον της κοινωνίας και της δημοκρατικής προοπτικής από την πλευρά του ριζοσπαστικού ισλαμισμού, και συγκεκριμένα των δυνάμεων του σαλαφισμού. Μια μέρα μάλιστα πριν τη δολοφονία, σε συνέντευξη Τύπου, ο Μπελαΐντ κατήγγειλε «το κλίμα βίας, μια βία η οποία έχει γίνει οργανωμένη και συστηματική». Πολλούς μήνες τώρα οι κοσμικές, φιλελεύθερες και αριστερές δυνάμεις, τα συνδικάτα και οι γυναικείες οργανώσεις, δίνουν μια μεγάλη μάχη για τον χαρακτήρα και την ουσία της επανάστασης: για την αποτροπή, δηλαδή, της επικράτησης των οπαδών της Σαρία, υπέρ των πολιτικών και ατομικών ελευθεριών και για την προάσπιση των κοσμικών αξιών.
Είναι πια σαφές ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνον οι περιπλοκές μιας «Αραβικής Άνοιξης» που πάνε να τη σφετεριστούν οι εχθροί της ελευθερίας. Η πρόκληση, η οποία απευθύνεται σε όλο τον κόσμο, η βία των τζιχαντιστών αλλά και η διάδοση του υπερσυντηρητικού ισλαμισμού, έχει αλλάξει αποφασιστικά τα δεδομένα σε μεγάλες περιοχές του πλανήτη. Και νομίζω ότι αυτή την πρόκληση δεν μπορεί να τη φωτίσει — μόνο πια να την συσκοτίσει– η μανιέρα της καταγγελίας των οικονομικών συμφερόντων των Αμερικανών, των Γάλλων ή όποιων άλλων. Γιατί, απλά, αυτά τα συμφέροντα είναι μια πλευρά του παζλ, και όχι η καρδιά του σημερινού προβλήματος. Άλλωστε, όσο και αν πολλοί θα ήθελαν να το κρύψουν, ο λαός του Μαλί υποδέχτηκε τον Ολάντ ως ελευθερωτή, και όχι ως νεοαποικιοκράτη που πάει να αρπάξει το ουράνιο της περιοχής.
 Οι αριστερές δυνάμεις στη Βόρειο Αφρική αναγνωρίζουν πια τον βασικό αντίπαλο: εκείνους που επιχειρούν την επιβολή μιας νέας ολοκληρωτικής τυραννίας στη θέση των παλιών διεφθαρμένων δικτατόρων. Πριν λίγο καιρό έτυχε να δω μια εξαιρετική εκπομπή στο γαλλικό κανάλι TV5 για την κόλαση που έζησε η Τυνήσια σκηνοθέτιδα Νάντια Ελ Φάνι με αφορμή το δικό της ντοκιμαντέρ με τον τίτλο «Ούτε Αλλάχ ούτε Αφέντης». Η περίπτωσή της είναι μια από τις πολλές σε μια Τυνησία που κλονίζεται από ένα κύμα επιθέσεων σε κινηματογράφους, πολιτιστικά κέντρα και τηλεοπτικούς σταθμούς. Αυτή, η πιο κοσμική από τις χώρες της Βορείου Αφρικής, ζει στον ρυθμό αυτής της πολύ συγκεκριμένης και ακραίας απειλής. Ήδη ένας αριθμός διανοουμένων όρθωσε το ανάστημά του καταγγέλλοντας την υποκρισία του Ενχάντα, του κυριότερου κυβερνώντος κόμματος που υποτίθεται ότι εκπροσωπεί το «μετριοπαθές Ισλάμ». Άλλο τμήμα της διανόησης έδωσε πίστη, με αφέλεια ή και ιδιοτέλεια, στις διακηρύξεις των κυβερνώντων ότι θα αποτρέψουν την προώθηση των σαλαφιστών. Το αποτέλεσμα είναι ωστόσο η αποθράσυνση των οπαδών του ολοκληρωτικού Ισλάμ. Αλλά και η ελπιδοφόρα διεύρυνση των αντιστάσεων από τις λαϊκές δυνάμεις που θέλουν να διασώσουν το νόημα της επανάστασης.
Αυτός ο κόσμος μας αφορά, ακόμα και αν ο αγώνας του δεν είναι στην ευρωπαϊκή ή ελληνική «ατζέντα». Και πρέπει να μας νοιάζει κατά τον ίδιο τρόπο που στη μακρινή δεκαετία της πρώτης μεγάλης κρίσης, στη δεκαετία του ’30, ξεχώρισε η διεθνής αλληλεγγύη στους αγωνιστές της Δημοκρατικής Ισπανίας εναντίον των φαλαγγιτών του στρατηγού Φράνκο. Τότε, η αλληλεγγύη στη δημοκρατική Ισπανία δεν θεωρήθηκε αποπροσανατολισμός από τα εσωτερικά προβλήματα των εργαζομένων πολιτών της Ευρώπης αλλά μια καμπή κι ένας σταθμός στην οικουμενική πάλη εναντίον της βαρβαρότητας. Κακά τα ψέματα: αυτό που φέρει μαζί του ο ριζοσπαστικός ισλαμισμός για ένα μεγάλο κομμάτι της σημερινής ανθρωπότητας είναι το ίδιο: μια βαρβαρότητα που συμπληρώνει τις εμπειρίες οικονομικής μιζέριας και καταπίεσης λαών και περιοχών.
 ————————
Ο Νικόλας Σεβαστάκης διδάσκει στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ.

Μεταδημοκρατίας συνέχεια

Βρε πως αλλάζουν οι καιροί…
Λέτε να…»επανέλθει» όψιμα (μετά από…30 χρόνια) το… άρθρο 4;
Οψόμεθα…
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΕΔΩ:
ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ ΕΔΩ:
Διαβάστε:
Λίαν επίκαιρο…

Simple Minds-Criminal World

Η εισήγηση του Νικόλα Σεβαστάκη στο συνέδριο «Εκκλησία και Αριστερά»

Η εισήγηση του Νικόλα Σεβαστάκη στο συνέδριο «Εκκλησία και Αριστερά»